قرارداد پیمانکاری چیه؟ انواع قراردادهای پیمانکاری کدامه؟ اصول قراردادهای پیمانکاری چیه؟ قراردادهای پیمانکاری چه شرایطی داره؟

تعریف روابط بین ارکان یک پروژه یعنی بین کارفرما، مهندس مشاور و پیمانکار نیازمند یک آگاهی همه جانبه از قوانین و مقررات مختلفه. در این بین شرایط عمومی پیمان، اهمیت خیلی داره طوری که محاصره ی کامل به همه نکات اون می تونه خیلی از اختلافای بین دست اندرکاران پروژه عمرانی رو حل کنه. شاید یکی از دلایل نبود اهمیت مهندسان شاغل اینجوری و روش، حجم وسیع شرایط عمومی پیمان و ارجاعات زیاد مواد جورواجور به یکدیگره.

در این متن به تعریف پیمان و بررسی موافقت نامه پیمان و دیگر زوایای تعاریف و مفاهیم و مقررات پیمانکاری می پردازیم.



پیمان چیه؟

پیمان مجموعه اسناد و مدارکیه که در ماده ۲ موافقتنامه درج شده.

ماده ۲ موافقتنامه سندیه که مشخصات اصلی پیمان، مثل مشخصات دو طرف، موضوع، مبلغ و مدت پیمان در اون بیان شده.

شرایط عمومی

شرایط عمومی یعنی تعهدات تبعی غیرقابل تغییر و عام حاکم بر پیمان. بر این پایه تعهدات و چیزای مهم مندرج در شرایط عمومی پیمان، جنبه ی عام داره که باید در همه قراردادهای پیمانکاری رعایت شه و از پایه هیچگونه تغییری نباید در اونا ایجاد شه. یعنی شرایط عمومی شرایطیه که اصول کلی حاکم بر پیمان رو تعیین می کنه. مثلا در بند (ط) ماده ۱۷ شرایط عمومی، پیمانکار در مقابل کارفرما مسئول اعمال کارکنان خوده. این یک شرط کلی و عمومیه که در همه قراردادهای پیمانکاری رعایت می شه. درحقیقت، شرایط عمومی یک چارچوب کلیه که خیلی از تکالیف، حقوق و مسئولیتای کارفرما و پیمانکار در اون قید شده. دو طرف کارکرد خود رو در مورد اجرای یک پروژه در همون چارچوب تنطیم می کنن. هر نوع قراداد پیمانکاری راجبه هر موضوع و پروژه متفاوت (البته از نوع اول) باید از اون شرایط عمومی پیروی کنه. از اونجا که مفاد شرایط عمومی، جنبه ی عام و کلی دارن پس فرض بر اینه که پیمانکار -مثل قانون حاکم بر پیمان- از اون مطلعه.

شرایط خصوصی

شرایط خصوصی شرایط خاصیه که به خاطر تکمیل شرایط عمومی واسه این پیمان، باتوجه به وضعیت و وجود اون تنظیم شده. موارد درج شده در شرایط خصوصی، هیچ موقع نمیتونه موارد شرایط عمومی رو نقض کنه.

برنامه زمانی اجرای کار

الف) برنامه زمانی کلی: برنامه ایه که درآن زمانبندی کلی کارهای موضوع پیمان طبق ماده، گذاشته شده و در اسناد و مدارک پیمان درج شده.

ب) برنامه زمانی تفصیلی: برنامه ایه که زمانبندی فعالیتای مختلف کارهای موضوع پیمان به شکل جداگونه و در چارچوب برنامه زمانی کلی، در اون اومده.

کارفرما

کارفرما شخص حقوقیه که یک طرف امضاکننده ی پیمانه و عملیات موضوع پیمان رو طبق اسناد و مدارک پیمان، به پیمانکار واگذار کرده. نمایندگان و جانشینای قانونی کارفرما، در حکم کارفرما هستن.

پیمانکار

پیمانکار شخص حقیقی یا حقوقی و طرف دیگر امضاکننده ی پیمانه و اجرای موضوع پیمان رو طبق اسناد و مدارک پیمان، به عهده گرفته. نمایندگان و جانشینای قانونی پیمانکار، در حکم پیمانکار هستن.

مدیر طرح

مدیر طرح شخص حقوقیه که به خاطر مدیریت اجرای کار، در چارچوب اختیارات تعیین شده در اسناد و مدارک پیمان، از طرف کارفرما به پیمانکار معرفی می شه.

مهندسِ مشاور، مهندسِ ناظر

مهندس مشاور، شخص حقیقی یا حقوقیه که واسه نظارت بر اجرای کار، در چارچوب اختیارات تعیین شده در اسناد و مدارک پیمان به پیمانکار معرفی می شه.

معنی شرایط پیمان

با اینکه از نظر حقوقی، شرایط پیمان (مثل عمومی و خصوصی) نسبت به موافقتنامه جنبه ی فرعی و تبعی داره ولی پرحجم ترین قسمتای پیمان رو شرایط یاد شده، تشکیل میدن. قبلا شرایط رو از عناصر اصلی تعریف پیمان شمردیم و تعریف اونو از شروع عبارات موافقت نامه به دست آوردیم. اما ایرادی که به اون تعریف وارد می شه اینه که در اونجا (موافقت نامه) فقط شرایط عمومی از عناصر تعریف رو بر شمردیم در حالی که شرایط عمومی فقط بخشی از پیمانه و بخش دیگر، شرایط اختصاصیه که هر دو گروه شرایط رو در بحث قبلی تشریح کردیم. البته تعریف شرایط عمومی در ماده ۳ سند شرایط عمومی پیمان، از دید حقوقی نمیتونه نشون دهنده ی مقصود باشه. یعنی نمیتونه تعریف علمی و منطقی باشه. پس بنا به ضرورت مجبوریم تعریف حقوقی شرایط عمومی رو با توجه به معنی حقوقی شرط در نظر بگیریم.

ضمانت نامه ی اجرای شرایط پیمان

ضمانت نامه ی اجرای شرایط پیمان همون تعهدات و الزاماتی هستن که از خود، استقلالی ندارن و پیرو موافقتنامه ان. این تعهدات در شرایط عمومی و خصوصی پیمان همه از یک نوع نیستن بلکه باهم متفاوتند. از پایه شرایط باید طوری تنظیم شن که عمل بر خلاف اونا از طرف هر کدوم از دو طرف پیمان، مستوجب جزای کیفری متناسب با اون باشه. البته منظور از کیفر و جزا اینجا نه به معنی کیفر و جزای یک فعل مجرمانه در حقوق کیفریه بلکه همون مابه ازاییه که لازمه ی تضمین شرطه و به طرف مقابل حق می ده از اون به نفع خود استفاده کنه. از دید فوق شرایط عمومی یا خصوصی پیمان دو گونه ان:

مطلب مرتبط :   ضرورت و اهمیت آموزش ضمن خدمت

  • بعضی از شرایط بی ضمانت اجرایی هستن و هیچ معلوم نیس در صورت استنکاف یا نبود اجرای اونا از طرف هر کدوم از دو طرف پیمان، طرف مقابل چه اقدامی می تونه بکنه و چه آثاری ممکنه در اعتبار حقوقی پیمان ایجاد شه. دسته ای از این شرایط جنبه ی توضیحی دارن که ضمانت اجرایی واسه اونا قابل تصور نیس و دسته دیگر با اینکه جنبه ی توضیحی نداره و چیزی و لازم ان ولی بازم اثری از ضمانت اجرایی اونا دیده نمیشه.
  • گروه دیگری از شرایط ضمانت اجرایی لازم رو دارن. این گروه از شرایط رو میشه شرط به معنای حقوقی اون دونست. چون تعهدی که ضمانت اجرای لازم نداشته باشه، خود به خود در حکم اینه که هیچ شرطی وجود نداشته البته ابن گروه از شرایط خود دو نوعند: دسته ای از این شرایط، ضمانت اجرای پولی دارن که طبق و موجودیت پیمان خللی وارد نمی کنه، ولی دسته ای دیگر موجودیت پیمان رو از بین می برن.

اقسام قراردادهای عمومی یا اداری

قراردادهایی که در دستگاه ها عادی و متداولند عبارتند از:

  • مقاطعه کاری یا پیمانکاری دولتی: قراردادیه که به موجب اون اداره یا مؤسسه ی دولتی، انجام عمل یا فروش کالایی رو با شرایط معینی در قبال مزد یا بها و در مدت معینی به شخص یا افراد معینی به نام مقاطعه کار واگذار می کنه. موضوع مقاطعه ممکنه ایجاد ساختمان یا حمل ونقل یا راهسازی یا تهیه و تدارک کالا یا انجام عملی دیگر باشه. (ماده ۱۱ مالیات بر درآمد ۱۳۳۹)
  • امتیاز: قراردادیه که به موجب اون دولت یا مؤسسات وابسته به اون طبق شرایط مشخص، اداره یک امر عام المنفعه یا بهره ورداری از یک ثروت ملی رو به طور انحصاری به شخص یا افراد معینی واگذار می کنه که در مدت معینی به سرمایه خود اداره یا بهره ورداری کنه و در ازای کار و زحمت خود، وجوهی رو از مصرف کنندگان یا از دولت دریافت داره یا سهمی از منافع خود رو به دولت بده. در مورد اول مثل دفتر خدمات پیشخوان دولت و در مورد دوم درآورده معادن سنگ و طلا رو میشه مثال زد.
  • عاملیت: قراردادیه که به موجب اون شخص یا افراد، از طرف مؤسسه ی عمومی در مقابل گرفتن حق العمل کاری مشخص، واسه اجرا و اداره عملیات معینی به کارگماشته می شن.
  • قراردادهای بررسی، مطالعه، تحقیق، تألیف، ترجمه و فیلم سازی.
  • قراردادهای مشارکت (مدنی و حقوقی)، قرارداد سرویس و قرارداد خرید دوطرفه.
  • قرضه ی عمومی: قرادادیه که به موجب اون دولت با پخش قرضه ، وجوهی رو به عنوان وام با سود معینی از شخص یا افراد مشخص دریافت می کنه که در سررسید مدت معینی اصل و سود اونو به وام دهنده کارسازی کنه.
  • پیمان استخدامی: قراردادیه که به موجب اون شخص معینی با اجرت مشخص و به مدت مشخص به استخدام دولت در میاد، مثل استخدامای پیمانی.

انواع قراردادهای پیمانکاری

قرارداد طبق فهرستا

در این نوع قرارداد، مبلغ تعیین شده در قرارداد جمع کل مبالغیه که به شکل تک جدا سازی و بررسی شده یا به شکل مقطوع در فهرست بها منظور گردیده. در قرارداد طبق فهرست بها، اول مشخصات و جزئیات کار با توجه به مشخصات فنی اون به وسیله مهندسین مشاور تهیه می شه، تقریبا مقادیر دقیق کار تعیین می شه، بعد فهرست مقادیر و بهای واحد عملیات مربوط، با توجه به مشخصات فنی اون در بندهای دیگر قرارداد یا جداگونه تهیه شده و در آخر محاسبه هزینه طرح با توجه به ضرایب مربوط مثل هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، هزینه سختی کار در ارتفاع، هزینه انجام کار در طبقات، هزینه بیمه کارگاه و کارگران مشخص و تخفیف یا اضافه پیشنهادی پیمانکار هم از رقم فوق کسر یا به اون اضافه می شه. مبلغی که به این صورت مشخص می شه مبلغ کل قرارداد هستش.

قرارداد انجام کار به وسیله کارفرما (امانی)

در کارهای ساختمانی در صورتی که کارفرما دارای افراد و پرسنل متخصص کافی و ماشین آلات مورد نیاز باشه، می تونه با استخدام کارگر، انجام کار رو رأسا به عهده بگیره، در بیشتر کارایی که دارای ابعاد زیادی نیستن اجرای کار با روش امانی امکانپذیره، این روش بیشتر درکارهای بهتر ساختن و نگهداری به وسیله ادارات محلی مثل اداره خونه و شهرسازی و شهرداریا استفاده کرده می شه.

جایگاه قرارداد پیمانکاری در تقسیم بندی عقود

در این قسمت، از بین جهات جورواجور تقسیم بندی عقود به مطالعه دو جهت کلی که به وجود قراردادهای پیمانکاری رابطه بیشتری دارن برامون کافیه.

مطلب مرتبط :   فرآیندهای واسطه خودکارآمدی

مطالعه قرارداد پیمانکاری از حیث ضرورت و جواز (لازم یا جایز بودن)

مستفاد از ماده ۱۰ و ۲۱۹ قانون مدنی اصل، ضرورت قراردادهای پیمانکاریه. دفترچه شرایط عمومی پیمان هم که بر کلیه ی قراردادهای پیمانکاری دولتی حاکمه و موارد فسخ قرارداد رو در ماده ۴۶ تصریح کرده، اونو به پونزده مورد محدود نمودهه. اینجوری، هیچ یک از دو طرف در غیر موارد نامبرده، حق فسخ پیمان رو ندارن و این چیزی جز ضرورت پیمان نیس. سؤالی که در این مورد مطرح می شه اینه که بین فسخ پیمان به دلیل مقتضیات اداری (موضوع ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان) و ضرورت این قراردادها منافاتی وجود نداره، چون همونجوریکه در دکترین هم تأکید شده این اختیار دولت هیچ اختلافی با اصل ضرورت قراردادها نداره، و دولت در صورت اعمال این اختیار موظف به جبران ضرر پیمانکاره و حق نداره که پیمانکار رو به حال خود آزاد کنه. در قراردادهای عادی هم که بین افراد منعقد می شه یک اینجور وضعیتی حاکمه. یعنی اون طور که یکی از دو طرف قرارداد بی دلیل قانونی از اجرای تعهدات قراردادی خود استنکاف ورزد موظف به جبران ضرر طرف دیگره که این از آثار حکومت اصل لزومه.

مطالعه قرارداد پیمانکاری از حیث نحوه ی انعقاد (آسون یا تشریفاتی بودن)

قراردادها از حیث نحوه ی انعقاد به دو دسته تشریفاتی و آسون تقسیم می شن. قرارداد تشریفاتی پیمانیه که علاوه بر شرایط اساسی و اختصاصی واسه تأیید اراده ی ابرازشده در تشکیل عقد، امر یا اموری که تشریفات نامیده شده لازمه. در مورد قراردادها پیمانکاری آسون یا تشریفاتی بودن اون باید گفت: توجه به این که این قرارداد در گروه اعمال تشریفاتیه، پس قراردادهای پیمانکاری رو هم باید ملحق به این دسته از عقود دونست.

قوانین و شرایط مخصوصی که در مورد ی طرز انعقاد پیمانا و حقوق و تعهدات دو طرف، به وسیله سازمانای ذی ربط وضع شده و به کارفرمایان ابلاغ می شه، نمونه فرم موافقتنامه ی پیمانکار، فرم ضمانتنامه و غیره همه نشونه تشریفاتی بودن این قراردادهاست.

اصول حاکم بر قراردادهای پیمانکاری دولتی و آیین انعقاد این قراردادها

این جور قراردادها، دارای عناوین مختلفی هستن، در نظام حقوقی فرانسه قراردادهایی که یک طرف اون دولت باشه به قراردادهای اداری معروفند. در نظام حقوقی آمریکا به این نوع قراردادها، قراردادهای حکومتی گفته می شه. در بعضی از نظامای حقوقی دنیا مثل: استرالیا، هند و کشورهای اسکاندیناوی بر توافقات مزبور عنوان «قراردادهای عمومی» گذاشته می شه. در کل منظور از این جور قراردادها، قراردادهاییه که از بخش ی حقوق خصوصی خارج شده و مشمول قوانین و مقررات حقوق عمومی می شن. در نظام حقوقی ایران عنوان خاصی واسه قراردادهای دولتی در نظر گرفته نشده. حقوقدانان ایرونی به پیروی از حقوق فرانسه، عموما این نوع قراردادها رو قراردادهای اداری خونده ان. با این حال طبق مورد از عنوانای قراردادهای دولتی و پیمانای عمومی هم استفاده شده.

معنی و معنی نسبی بودن قرارداد پیمانکاری دولتی

منظور از نسبی بودن قرارداد پیمانکاری دولتی اینه که دولت در یک طرف اون و پیمانکار هم در طرف دیگر قرار داره. پس دو طرف این قرارداد دولت و پیمانکار هستن و کلیه ی آثار این نوع قرارداد، طبق اصل نسبی بودن قراردادها مؤثر بر این دو طرفه. چون این دو به طور مستقیم در قرارداد نامبرده دخالت دارن و اهداف خود رو دنبال می کنن. مسئله نسبی بودن اثر قراردادهای پیمانکاری دولتی هم دارای استثنائاتیه که به توضیح مختصری از اونا بسنده می کنیم.

مسئله تعهد به نفع شخص سوم در قراردادهای پیمانکاری دولتی

در قرارداد پیمانکاری دولتی تعهداتی به نفع شخص سوم به شکل شرط فعل و بی رضایت اونا (افراد سوم) ایجاد گردیده. با بررسی مواد دفترچه شرایط عمومی پیمان توجه می کنیم که بعضی از تعهداتی که بین دولت و پیمانکار توافق شده به نفع افراد ثالثیه که طرف قرارداد با دولت نبوده و در قرارداد نامبرده دخالتی نداشتن اما این قرارداد نسبت به اونا مؤثره.

مسئله تعهد به ضرر شخص سوم در قراردادهای پیمانکاری دولتی

از دیگر تعهداتی که در قرارداد پیمانکاری دولتی مطرحه مسئله تعهد به ضرر شخص سوم در این نوع قراردادهاست. چیزی که با عنوان تعهد به ضرر شخص سوم در قراردادهای حقوقی مطرحه، متفاوت از قراردادهای حقوق خصوصیه. چون در قراردادهای حقوق خصوصی، مسئله ای با عنوان تعهد به ضرر شخص سوم که عنوان استثنایی به اصل نسبی بودن قراردادها باشه، نداشته و نداریم.

به باعث بحث گسترده ی انواع قراردادهای پیمانکاری در این قسمت فقط نمونه هایی از انواع اونو میگیم:

  • قرارداد پیمانکاری تحقیقات، خدمات، طراحی، و آماده سازی اراضی پلاک ثبتی؛
  • قرارداد پیمانکاری برداشت اندازه ساختمان و نقشه ورداری محوطه؛
  • قرارداد پیمانکاری نظارت احداث ساختمان؛
  • قرارداد پیمانکاری ساختمان، طراحی و نظارت پروندهای ساختمانی؛
  • قرارداد پیمانکاری عملیات نصب و لوله کشی و راه اندازی چیلر در ساختمان؛
  • قرارداد پیمانکاری اجرا و نصب فن کوئل؛
  • قرارداد پیمانکاری اجرای قسمتی از عملیات بازسازی و نوسازی در واحدهای مجتمع تجاری، مسکونی؛
  • قرارداد پیمانکاری ساختمان، طراحی (معماری)؛
  • قرارداد پیمانکاری مهندسی- خرید و ساخت EPC؛
  • قرارداد پیمانکاری لوله کشی گاز.


16000تومان

دسته بندی : مقالات

دیدگاهتان را بنویسید