اصول کلی واکنشهای استرس :

برای بررسی واکنشهای استرسی، سه سطح فیزیولوژیایی، روانی، و اجتماعی که با یکدیگر در تاثیر و تاثر متقابل اند مورد توجه قرار می گیرند: 1- در سطح فیزیولوژیایی، دفاعهای ایمن سازی بدن در برابر بیماریها، و مکانیزهای ترمیم آسیبهای بدنی مطرح می شوند
2- در سطح روان شناختی، الگوهای سازشی آموخته شده و دفاعهای مربوط به حفظ “خود” از آسیب مورد بحث قرار می گیرند
3- در سطح فرهنگی اجتماعی، ارتباط فرد با گروهای مختلف مانند خانواده، دوستان، واحدهای کار و موسسات مختلف بررسی می شوند
این سطوح در ارتباط نزدیک با یکدیگر بوده و شکست فرد در هر فرد ممکن است به واکنشهای سازشی فرد در سطوح دیگر به شدت آسیب برساند
این واکنشها در سطح از اصولی پیروی می کنند که عبارت است از: کلی بودن، اقتصادی بودن، طرح شده یا خود به خود بودن، هیجان انگیز بودن، و تعیین کننده داخلی و خارجی داشتن

الف- واکنشها استرسی کلی هستند

موجودات زنده تمایل به وحدت و “کلیت” خود دارند
اساس این وحدت رفتار جریانهای عصبی تهییج و منع است
این منع و تهییج شامل تمام اعضای بدن می شود و حالت فعلی شخص نیز در آن دخالت دارد
بنابراین، این اساس اهمیت و اولویتی که فرد برای موضوعها قائل است بعضی کنشها یا عملها منع می شود در حالی که بعضی دیگر تسهیل می گردند
مثلا” به هنگام مشاجره اعمال مربوط به هضم و سایر اعمالی که مورد نیاز فوری نیست، کندتر شده، اعضایی که برای افزایش فعالیت و کوشش بیشتر لازمند به حرکت در می آیند

جریانهای تحریک و منع از طریق انعطاف پذیری لازم، فرد را برای مقابله با استرس آماده می سازند
تنها تحت شرایط غیر معمول یا غیر عادی است که عمل فرد به جای آنکه وحدت یافته و انسجام دار باشد، به صورت ناهماهنگ و پراکنده ظاهر می گردد
اعمال نا منظم، پراکنده، و ناهماهنگ ممکن است نتیجه اختلال در اعمال عالی مغز توسط الکل، دارو، و آسیب دیدگی باشند، یا محصول فشار روانی فوق العاده

ب- واکنشهای استرس اقتصادی هستند

نه تنها فرد نسبت به استرس به صورت واحدی وحدت یافته عمل می کند، بلکه واکنش وی به نحوی است که حداقل انرژی و ذخیره خود را به کار می اندازد
میلر در سال 1965 اظهار می دارد که موجودات زنده خواه از لحاظ تکامل در رده بالا باشند خواه پایین، تمایل دارند که ابتدا دفاعهایی را به کار گیرند که برای آن کمترین بها را بپردازند، اگر موثر واقع نشد منابع اضافی و گرانبهاتر وارد عمل می شوند
در سطح فیزیولوژیایی اگر بتدریج اسید به بدن یک سگ تزریق شود، ابتدا تنفس به عنوان اولین مکانیزم دفاعی تشدید می گردد
اگر این تشدید تنفس موثر واقع نشد، مکانیزمهای حفاظتی موثرتری مانند تغییرات زیستی-شیمیایی خون وارد عمل می گردد
در سطح اجتماعی، یک کشور در جنگ با کشور دیگر، ابتدا نیروی کمی اعزام می دارد اگر موثر نبود به نیروی خود می افزاید تا جایی که برای دفع دشمن ممکن است به بسیج عمومی مبادرت ورزد

مطلب مرتبط :   تعریف افسردگی و تاثیرا آن بر کیفیت زندگی

به همین نحو در سطح روانی اگر دانشجوئی مردود شود یا نمرات پایینی بگیرد به طوری که زندگی اجتماعی وی به مخاطره بیفتد، درآغاز فعالیت خود را افزایش

می دهد، اگر در نیمسال بعد نیز نمره ی پایین کسب کرد ممکن است توقع خود را کاهش دهد و از داشتن نمرهای در حد قبولی راضی باشد
این حالت نوعی دفاع بالنسبه ارزان لااقل برای آن زمان است؛اگرباز مردود شود و نسبت به

د- وانشهای استرسی برانگیزاننده هیجان اند

حالات هیجانی خاصی با واکنشهای فرد نسبت به استرس همراه اند که از اندوه و افسردگی در یک قطب تا تحریک و هیجان شدید در قطب دیگر در نوسان است
سه الگوی هیجانی بسیار با اهمیت عبارت است از: خشم، ترس، اضطراب

1- خشم: پاسخ فوری موجود زنده به استرس و ناکامی معمولا” خشم است
خشم به تدریج با حسد و کینه آمیخته شده موجب آسیب رساندن، ضایع کردن، و نابود ساختن شیء یا فردی که به نظر می رسد منبع ناکامی باشد میگردد
این واکنشها غالبا” غیر مستقیم جلوه گر می شوند و راههایی هستند برای حفظ امنیت شخص
به هنگام خشم شدید یا زمانی که کنترلهای داخلی شخص ضعیف شده یا موقتا” پایین آمده اند مانند خستگی یا مستی در اثر الکل، عمل حمله ور شدن یا کشتن طرف دیگر ممکن است رخ بدهد

2- ترس: خطرات مخصوص موجب ظهور ترس می شوند
ادراک خطر معمولا” ترس را برمی انگیزد، و ترس به نوبه خود موجب کناره گیری و فرار می شود
اما وجود ترس در افراد مختلف واکنشهای متفاوتی را ظاهر می سازد
مثلا” سرطان در یک شخص ممکن است موجب مراجعه وی به پزشکان و آزمایشگاههای مختلف شود، ولی در شخص دیگر موجب کناره گیری کامل و عدم مراجعه به پزشک گردد
در روبه رو شدن با خطر فوق العاده مانند آتش سوزی یا سایر بلاها شخص ممکن است دچار وحشت شده به حالت انجماد درآید و قادر به عمل کردن به صورت منظم و حتی حرکت کردن نباشد به نحوی که گویی در جای خود خشک شده است

3- اضطراب: احساس تهدید موجب ظهور اضطراب می شود
اضطراب عبارت است از: ترس و تشویش در غیاب خطر واقعی و مخصوص
ترس معمولا” مربوط است به خطری که به روشنی قابل ادراک است، ولی منبع تهدید آمیز که اضطراب را برمی انگیزد آشکارا قابل ادراک نیست
کینه، ترس، و اضطراب ممکن است به صورت جداگانه یا در ترکیب با یکدیگر ظاهر شوند
مخاطرات وتهدیدها منابع بالقوه ترس وناکامی هستند
هیجانات منفی وابسته به خشم،ترس،واضطراب ممکن است با هیجانات مثبت مانند عشق ومحبت باهم بیامیزند،واحساسات دوگانه مانند خشم ونفرت وعشق ومحبت به سوی همسر یاوالدین را موجب شوند
ظهور الگوهای خاص هیجانی را یادگیری،ادراک،وارزیابیهای شخص از موقعیت استرس زا تعیین میکنند

ه- واکنشهای استرسی تعیین کننده های داخلی وخارجی دارند

تعیین کننده های داخلی که واکنشهای شخص را نسبت به استرس شکل می دهند عبارتنداز: چهاچوب مراجعه،الگوهای انگیزشی،شایستگیها،تاب وتحمّل استرس، حالات روانی وفیزیولوژیائی فرد درزمان خاص،ومانند آن
تعیین کننده های خارجی روابط بین اشخاص،حمایتها وتاییدهای گروه هایی که شخص باآنها درارتباط است،توقعات وخواستهای اجتماعی،حوادث آنی،و وضعیت زندگی معمولی شخص وازاین قبیل رادربرمی گیرد

 

دسته بندی : مقالات