تئوری های مربوط به تسهیم دانش

اخیراً بسیاری از تئوریها مانند تئوری مبادله اجتماعی، تئوری شناخت اجتماعی، تئوری قدرت سیاسی، تئوری تبادل اقتصادی، تئوری هزینه تراکنش، تئوری رفتار برنامه ریزی شده و تئوری اقدام اجتماعی توسط محققان برای پیش بینی فاکتورهای تأثیرگذار بر رفتار تسهیم دانش مورد استفاده قرار گرفته اند. به عنوان مثال، بارتول و سری واستاوا (2002) تئوری تبادل اقتصادی را برای آزمودن نقش پاداشهای مادی در تشویق تسهیم دانش در سازمانها بررسی کردهاند. همچنین باک و کیم[1] (2002) تئوری تیادل اجتماعی و تئوری اقدام منطقی را برای بررسی فاکتورهای تأثیرگذار بر تسهیم دانش در بستر سازمانی بکار گرفتهاند. از سوی دیگر، لین و لی[2] (2006) تئوری رفتار برنامه ریزی شده را برای ارزیابی فاکتورهایی برای تشویق تمایل به تسهیم دانش و رفتار آن توسط مدیران ارشد بررسی کرده اند (دانایی فرد، خائف الهی و حسینی، 1390).

 

2-2-4 عوامل موثر بر تسهیم دانش در سازمان

عوامل متعددی بر فرآیند تسهیم دانش در سازمان تأثیرگذارند. این عوامل را میتوان در چهار دسته کلی عوامل فردی  (انسانی) ، عوامل فرهنگی، عوامل ساختاری و عوامل فنی و تکنولوژیکی طبقه بندی کرد. با این حال، در پیشینه ی مطالعات محققان بسیاری عوامل موثر بر تسهیم دانش را به سه دسته ی فردی[3]، سازمانی[4]، و فناورانه[5] دسته بندی کرده اند (اورلیکووسکی، 1992؛ نوناکا و تاکیچی[6]،1995؛ ریج[7]، 2005؛ چنگ و همکاران[8]، 2009؛ والروس[9]، 2010؛ خسروی، 2014).

اورلیکووسکی[10] (1992) مدل نظری را برای درنظر گرفتن تاثیر تعامل متقابل بین سازمان، افراد و فناوری را پیشنهاد می دهد. مدل او از سه نهاد تشکیل شده است:

مطلب مرتبط :   &، دانش‌آموزان، تیزهوش، فرزندپروری، نوجوانان

افراد: افراد از فناوری ، طراحان فناوری اطلاعات و تصمیم گیرندگان در سازمان استفاده می کنند.

فناوری: فناوری از نرم افزارها و سخت افزارهایی تشکیل شده است که افراد در سازمانها برای تسهیل کارشان از آن بهره میگیرند.

سازمان: یک سازمان دارای ویژگی هایی است که لازم است به آنها توجه بیشتری شود. این ویژگی ها عبارتند از: استراتژی های تجارت، ترتیبات ساختاری، تخصص، ایدئولوژی، مکانیزم های کنترل، فرهنگ، الگوهای ارتباطی، رویه های عملیاتی استاندارد، تقسیم کار، و همچنین فشارهای محیطی مانند نیروهای رقابتی، وضعیت دانش درباره ی فناوری، مقررات دولتی، هنجارهای حرفه ای، استراتژی های فروش، و وضعیت اقتصادی – اجتماعی.

 

2-2-4-1عوامل فردی موثر بر تسهیم دانش

تسهیم دانش انتشار داوطلبانه مهارتها و تجارب اکتسابی به سایر بخشهای سازمان است. با اینکه دانش در سه سطح فردی، گروهی و سازمانی موجود است، تسهیم دانش در سطح فردی برای سازمان مهمتر است چرا که دانش سازمانی بر پایه دانش افراد شکل میگیرد. دانش فردی اگر قابل دسترس و استفاده توسط افراد دیگر نباشد تأثیری بر سازمان نخواهد داشت (لاوو و نگی[11]، 2008). در سطح فردی، موانع تسهیم دانش بر دو نوع اند: موانعی که بر توانایی اشتراک دانش تأثیرگذارند و آنهایی که بر اشتیاق انجام کار تأثیر میگذارند. توانایی بر اشتراک دانش عمدتاً به استعداد فرد در ارتباطات و رفتار اجتماعی او بستگی دارد. از طرف دیگر، اشتیاق تحت تاثیر عوامل متعددی قرار می گیرد. از جمله عوامل فردی موثر بر تسهیم دانش ویژگی های شخصیتی  افراد است که عبارت است از نوع دوستی، سازگاری و وظیفه شناسی (دانایی فرد، خائف الهی و حسینی، 1390). بررسی و مطالعه منابع مختلف، عوامل، مولفه ها و شاخص های مختلفی برای عوامل فردی موثر بر تسهیم دانش ارائه می نماید که خلاصه ی آن در جدول2-2 آورده شده است.

مطلب مرتبط :   آموزش صلح در برنامه­ های درسی

 

 

جدول 2-2، عوامل فردی موثر بر تسهیم دانش

مفهوم ابعاد/ مؤلفه شاخص های عوامل فردی منابع
عوامل تسهیم دانش عوامل فردی اعتماد دیکسون، 2001؛ نعمتی و همکاران، 1392؛ لین، 2008
تعهد دیکسون، 2001؛ نعمتی و همکاران، 1392؛ لین، 2008
کسب شهرت بهلول، 1392
ویژگی های شخصیتی دانایی فرد و همکاران، 1390
درک فواید متقابل بهلول، 1392
از دست دادن قدرت دانش بهلول، 1392
فرهنگ دیکسون، 2001
نوآوری لیوندوال و نیلسن، 2007
انگیزه داونپورت و مارچارد، 1999؛ نعمتی و همکاران، 1392؛ بهلول، 1392
تمایل محمدی فاتح و دیگران، 1387؛ نعمتی و همکاران، 1392؛ بهلول، 1392
توانایی تسهیم دانش خسروی، 2014
رشد و ارتقای فردی جباری، 1392

[1] . Bock & Kim

[2] . Lin & Lee

[3] . individual

[4] . organisational

[5] . technological

[6] . Nonaka & Takeuchi

[7] . Riege

[8] . Cheng et al.

[9] . Wahlroos

[10] . Orlikowski

[11] . Law & Ngi

دسته بندی : مقالات