• مفهوم، ماهیت و دیدگاه های نوین برنامه درسی

دوران تعریف رشته برنامه درسی به عنوان فن تهیه برنامه درسی برای مدارس و نیز تلقی از متخصص یا کارشناس برنامه درسی به عنوان یک تکنسین که در راستای سازوکار برنامه درسی فعالیت می­کند، به سر آمده است و دورانی آغاز شده است که در آن بر فهم، درک و مطالعه ابعاد پیچیده برنامه درسی تاکید می شود. البته بکارگیری واژه فهم و درک یا مطالعه برنامه درسی به معنای آن نیست که با برنامه ریزی درسی یا تغییر برنامه درسی مخالفت شود بلکه برعکس اساساً فهم برنامه درسی برای تغییر بهینه برنامه درسی است. مفهوم برنامه درسی امروزه با پیچیدگی فزونتری همراه شده است و برنامه درسی مشتمل بر قلمروهای مختلف تاریخ، تغییر، تدوین، پژوهش، نظریه و … است که برنامه درسی تنها یک قلمرو آن است(فتحی،1386ص5).در حال حاضر در دنیا از واژه برنامه ریزی درسی استفاده نمی شود بلکه به جای آن از واژه برنامه درسی استفاده می شود. وامروزه دغدغه اصلی برنامه درسی فقط آماده سازی برنامه برای مدارس نیست. ما در دنیای متفاوتی با گذشته زندگی می کنیم و آن چه که در این دوران اهمیت پیدا کرده است رابطه بین برنامه درسی با جامعه پیرامون است. واین بدان معنی است که دغدغه اصلی دوران حاضر فهم پدیده برنامه درسی و مسائل و رویدادهایی است که با آن مرتبط است(همان،1386).به همین منظور لازم است که مفهوم برنامه درسی را بیش از پیش درک کرده و به ماهیت آن با دقت و حساسیت افزونتری پرداخته شود.از برنامه درسی تعاریف متعددی ارائه شده است که چند نمونه از آنها در ادامه ارائه شده است.

 

  • مفهوم برنامه ریزی درسی

از یک جهت، وظیفه ی تعریف مفهوم برنامه ریز درسی احتمالا سخت ترین کار است، چون واژه ی برنامه ریزی درسی، از زمانی که این رشته شکل گرفته، با معانی کاملا متفاوتی به کار رفته است. با این وجود، برنامه ریزی درسی می­تواند تجویزی یا توصیفی و یا هر دو باشد. تعاریف تجویزی برای ما آنچه را که «باید» اتفاق بیوفتد فراهم می کند، و اغلب به صورت یک طرح، یا یک برنامه ی خیالی و یا نوعی دیدگاه ماهرانه از آنچه که لازم است اتفاق بیوفتد، را دربر می گیرند. مشابه برنامه­های درسی تجویزی، نسخه های دارویی هستندکه داروخانه­ها برای بیماران پیچیده اند؛ در حقیقت ما نمی­دانیم چه تعداد از این نسخه­ها توسط بیماران به خوبی دنبال می­شوند.بهترین تخمین این است که بیشتر آنها دنبال نمی شوند. این موضوع، به خوبی صدق می­کند با برنامه ی درسی تجویز شده برای مدارسی که معلم، مانند بیمار، در نهایت تصمیم می­گیرد که آیا از نسخه برنامه­درسی پیروی شود یا نه. در اصل طراح، پیشنهاد می دهد، معلم ترتیب کارها را می دهد.(Glatthorn, 2005)

مطلب مرتبط :   ده علت نارضایتی زوجین از زندگی زناشویی

کلمه برنامه درسی معادل واژه انگلیسی curriculum است.که این واژه ریشه لاتین دارد و به معنی فاصله دور و مقدار راهی است که باید طی شود تا فرد به هدف برسد. رونالد دال در تعریف برنامه درسی اشاره می کند که برنامه مدرسه عبارتست از: محتوا و جریان رسمی و غیر رسمی که از طریق آن یادگیرندگان تحت نظارت مدرسه، معلومات و شیوه درک و فهم را به دست می­آورند یا مهارت ها را فرا می­گیرند و یا نگرش و ارزش­گذاری یا نظام ارزشی خود را تغییر می­دهند.(یار محمدیان،1386ص18)

هیس و پارکی[1](1993-صص2-3)برنامه درسی را کلیه تجربیات کسب شده توسط هر یک از فراگیران در طول یک برنامه آموزشی که هدف آن تحقق اهداف کلی و جزئی مربوط است می دانند. این تجربیات بر اساس چارچوبی از تئوری و تحقیق با رویه های حرفه ای گذشته و حال برنامه ریزی می شوند.منظور از عبارت چارچوب تئوری و تحقیقی یا رویه های حرفه ای گذشته و حال این است که بودن یا نبودن این چارچوب نظری کیفیت برنامه درسی را تعیین می کند. کلیه افرادی که در برنامه ریزی شرکت می کنند باید مفاهیمی چون نیروهای اجتماعی, مراحل رشد و تکامل انسان، دانش و شناخت را دقیقاً درک کنند.

ملکی(1385)برنامه درسی را به این صورت تعریف می­کند: برنامه درسی به محتوای رسمی و غیر رسمی، روش، و آموزش­های آشکار و پنهان اطلاق می­گردد که به وسیله آنها شاگردان تحت هدایت مدرسه دانش لازم را به دست می­آورند. مهارت­ها را کسب می­کنند و گرایش و ارزش­ها را در خود تغییر می­دهند(ملکی، 1385ص 26).

مطلب مرتبط :   الگوهای ارتباطی زوجین از دیدگاه روانشناختی

جامعه امروز به سرعت در حال تغییر و تحول است و مسلماً مفهوم برنامه درسی نیز از این امر مستثنی نیست. از این رو در ادامه به تحولات مفهوم برنامه درسی پرداخته شده است.

 

  • تحولات مفهوم برنامه درسی

مفهوم برنامه درسی در طول تاریخ کوتاه خود تغییرات و تحولات بسیاری را پذیرا بوده است. تا اوایل قرن بیستم مفهوم برنامه درسی از چارچوب سنتی و محدود خود که تنها به موضوع درسی محدود می­شد فراتر نمی­رفت. اما از اوایل قرن بیستم به دلیل اهمیت و نقش آموزش و پرورش و توسعه تحقیقات تربیتی، مفهوم سنتی برنامه درسی دچار تغییرات زیادی شد و مفهوم جدیدتر آن یعنی شایستگی فردی و اجتماعی یادگیرنده­ها و رسیدن به هدفهای آموزشی مورد توجه قرار گرفت (یارمحمدیان،1386ص18).  به همین دلیل است که اکثر متخصصان تعلیم و تربیت اذعان دارند که: امروزه برنامه درسی یا نقشه راه باید چیزی بیشتر از اطلاعات یا فهرستی از مواد و موضوعات مورد مطالعه باشد.این نقشه باید مشتمل بر تمام تجربه های نظری و عملی باشد که برای کسب موفقیت در رسیدن به انتظارات و هدفهای آموزشی لازمند(دانا,1387).

 

[1]Hass&Parkay

دسته بندی : مقالات