مقابل بیماریها بیشتر و هزینه های درمان کمتر باشد جامعه مرفه تر می باشد در نتیجه سطح توسعه اجتماعی بیشتر می شود.
11- منافع اجتماعی تولید کالاها و خدمات
منافع حاصل شده یا در دسترس کل اجتماع در مقابل منافع شخصی افراد، از جمله حمایت و امنیت که توسط نیروهای انتظامی فراهم میشود، ‌صرفه جوییهای خارجی ناشی از نظام مؤثر عرضه خدمات بهداشتی، ‌اثرات وسیع و گسترده منافع یک جمعیت با سواد. هرچه منافع اجتماعی تولید یک کالا یا خدمت بیشتر از منافع خصوصی آن باشد درجه توسعه اجتماعی بالاتر است.
12- توزیع درآمد بصورت عادلانه
توزیع درآمد یعنی درآمد حاصل از تولید چگونه به عوامل تولید تعلق میگیرد؟ یا سهم بخشهای اقتصادی از درآمد حاصله چقدر است؟ توزیع درآمد را از روشهای مختلف اندازه گیری می نمایند. از جمله توزیع درآمد بر حسب ابعاد گروه های درآمدی، توزیع درآمد مبتنی بر عوامل تولید، توزیع مقداری درآمد، توزیع درآمد از طریق منحنی لورنز، توزیع درآمد از طریق محاسبه ضریب جینی.
هر چه توزیع درآمد در یک جامعه عادلانه تر صورت گیرد درجه توسعه اجتماعی آن جامعه بالاتر است.
13- شاخص توسعه انسانی
این شاخص میانگین موفقیت های هر کشور را در سه بعد اصلی توسعه انسانی یعنی طول عمر، دانش و سطح مطلوب زندگی برآورد میکند. شاخص توسعه انسانی شاخصی است ترکیبی با سه متغیر میانگین عمر، دستیابی به آموزش(سوادآموزی بزرگسالان و ترکیب نام نویسی در دوره های ابتدایی و راهنمایی و متوسطه) و تولید ناخالص داخلی سرانه.
14- نرخ مشارکت در فعالیت های اجتماعی
نسبت تعداد افرادی که در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی مشارکت می نمایند به جمعیتی که در سن فعالیت قرار دارند (15 سال به بالا) و با محدودیتی برای فعالیتهای اجتماعی روبرو نیستند نرخ مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی را به دست میدهد. هر چه نرخ مشارکت مردم در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی مانند انتخابات ریاست جمهوری، انتخابات مجلس شورای اسلامی، انتخابات مجلس خبرگان رهبری، انتخابات شوراها، ‌عضویت در احزاب سیاسی و صنفی، و سایر فعالیتهای سیاسی- اجتماعی بیشتر باشد کشور به لحاظ اجتماعی توسعه یافته تر تلقی میگردد. زیرا نظارت مردم بر مسئولان اجرایی افزایش می‌یابد و در نتیجه فعالیتهای اجرایی کشور مسیر صحیح تری را طی میکند.
15- معیار تقویت جنسیتی
این معیار نشانگر آن است که آیا زنان میتوانند فعالانه در زندگی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی شرکت کنند یا نه؟ معیار تقویت جنسیتی بر مشارکت استوار است و به ارزیابی نابرابری جنسی در عرصه های کلیدی مشارکت اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و تصمیم گیریها نظر دارد .

16- نرخ پوشش بیمه های درمانی و بازنشستگی
بیمه های تأمین اجتماعی، درمانی و بازنشستگی جمعیت، موجب تأمین هزینه های درمانی و درآمد دوران بیکاری و بازنشستگی می گردد. هر چه نسبت افراد تحت پوشش انواع بیمه بیشتر باشد درجه توسعه اجتماعی کشور بالاتر خواهد بود( فرجادی،1377، 39).

شاخصهای کیفی توسعه اجتماعی
معایب موجود در اندازه گیری درآمد ملی سرانه و درآمد ناخالص ملی به مثابه معیار مشخص کننده رفاه اجتماعی، گروهی از اقتصاددانان را بر آن داشت تا در صدد استفاده از شاخصهای کیفی اجتماعی برای تعیین رفاه اجتماعی برآیند. معیارهای رفاه اجتماعی عبارتند از بهداشت، تغذیه، ‌آموزش و پرورش، اشتغال، شرایط کار مصرف مواد حیاتی، حمل و نقل، مسکن، استفاده از تسهیلات زندگی روزمره، لباس، گسترش قوه ابتکار، ‌تفریحات سالم و امنیت اجتماعی (قره باغیان1370:ص30)
تمام این معیارها بر تغییرات کیفی در روند توسعه اجتماعی تأکید دارند. عمده ترین شاخصهای کیفی توسعه اجتماعی که تقریباً قابل اندازه گیری نیستند عبارتند از
1- آزادی انتخاب یک جامعه،
2- آرمانهای نوین سازی،
3- خواست سیاسی،
4- عزت نفس جامعه،
5- ثبات و امنیت .
شاخصهای کیفی توسعه اجتماعی

-1 آزادی انتخاب یک جامعه
جامعه ای که برای برآوردن خواستهایش راه حل های مختلفی در اختیار دارد از آزادی انتخاب برخوردار است.
افزایش تنوع کالاها و خدمات، ایجاد فرصتهای متنوع و متناسب شغلی برای فارغ التحصیلان رشته های مختلف تحصیلی و تنوع بخشهای مطمئن برای سرمایه گذاری افرادی که به بخشی از درآمد خود نیاز ندارند همگی موجب توسعه اجتماعی میگردد.
-2 آرمانهای نوسازی
این آرمانها که برای رشد پایدار اقتصادی- اجتماعی لازم است شامل منطقی بودن، برنامه ریزی اقتصادی- اجتماعی، برابری اقتصادی- اجتماعی و نمادها و برداشتهای اصلاح شده میگردد.
-1 اراده سیاسی
منظور از اراده سیاسی، تصمیم های قاطعانه، آگاهانه، ‌هدفدار و مستقل، نتیجه گیریها و انتخابهای مشخص مقامهای سیاسی مملکت در زمینه هایی نظیر از بین بردن نابرابری، فقر و بیکاری از طریق اصلاحات مختلف در ساختهای اجتماعی، ‌اقتصادی و نهادی است. فقدان اراده سیاسی اغلب یکی از مهمترین موانع توسعه و دلیل عمده شکست بسیاری از برنامه های توسعه اجتماعی است.
-2 عزت نفس
هر جامعه، هنگامی که نظامها و نهادهای اجتماعی، ‌سیاسی و اقتصادیاش در جهت افزایش احترام، ‌ارتقای شأن، کمال، خودتصمیمی و غیره باشد از عزت نفس بیشتری بهره مند میشود.
ایجاد شرایطی که موجب رشد عزت نفس مردم شود و مردم به خود و جامعه خود احترام بگذارند و به آزادی خود و دیگران احترام بگذارند و بتوانند عقاید مخالف خود را تحمل نمایند سبب ارتقای سطح توسع
ه اجتماعی میگردد.
– 3ثبات و امنیت جامعه
ثبات و امنیت به عنوان بستر اصلی هرگونه فعالیت مثبت اقتصادی و اجتماعی، مورد تأکید و عنایت ویژه کلیه مکتبها و مسلک هاست. تاریخ سیاسی ایران در متجاوز از 25 قرن نشان میدهد که فقدان ثبات و امنیت عنصر کلیدی عقب افتادگی و واپس ماندگی تاریخی کشورمان است. تحلیل های تاریخی به وضوح بیانگر آن است که هرگاه گستره و عمق نا امنی در کشور محدود شده است شاهد پیشرفت و آبادانی بوده ایم (مؤمنی، 1374،ص25).

مطلب مرتبط :   منابع و ماخذ پایان نامه(100)، تعویض، پاسخگویی، (درصد)

– شاخصهای منفی توسعه اجتماعی
عمده ترین شاخصهای منفی توسعه اجتماعی عبارتند از :
– تورم ،
2- سوء تغذیه ،
3- هزینه های اجتماعی تولید کالا یا خدمت،
4- وجود انواع دوگانگی، 5- نرخ بالای معلولیت .

شاخصهایی که در زیر می آیند تأثیر منفی بر توسعه اجتماعی دارند :
-1 تورم
افزایش بی رویه سطح عمومی قیمت ها در یک دوره طولانی را تورم گویند. تورم میتواند ناشی از 1- فشار تقاضا 2- فشار هزینه یا 3- ساختار اقتصادی باشد. تورم آثار منفی زیر را ایجاد مینماید :
-1 غنی را غنی تر و فقیر را فقیرتر میسازد و شکاف بین طبقات مختلف اجتماعی را بیشتر میکند.
-2 موجب ناکارایی سیستم اقتصادی- اجتماعی میگردد.
– 3برگروههای خاص جامعه و بر برنامه ریزان و مدیران اجرایی فشارهای اجتماعی وارد می آورد.
-2 سوء تغذیه
اختلال سلامت به دلیل تغذیه ناکافی یا نامناسب را که اغلب بر حسب متوسط مصرف پروتئین در روز اندازه‌گیری میشود سوء تغذیه گویند.
سوء تغذیه افراد جامعه نشان دهنده پایین بودن سطح توسعه اجتماعی است.
-3 هزینه های اجتماعی تولید کالاها و خدمات
هزینه هایی که بر اثر یک تصمیم اقتصادی- اجتماعی، ‌اعم از دولتی یا خصوصی به اجتماع تحمیل می‌شود. در مواردی که زیانهای خارجی ناشی از تولید(مانند آلودگی هوا) یا مصرف( مانند مواد الکلی) وجود دارد معمولا هزینه های اجتماعی از هزینه های خصوصی بیشتر است و چنانچه محاسبات بر مبنای هزینه خصوصی صورت گیرد سبب تخصیص نادرست منابع خواهد شد .
-4 وجود انواع دوگانگی
دوگانگی عبارتست از وجود دو موقعیت یا پدیده در کنار هم (یکی مطلوب و دیگری نامطلوب) مانند فقر شدید و وفور نعمت، بخشهای مدرن و سنتی اقتصادی، رشد و رکود،‌ تعداد معدود تحصیلکرده و توده بیسواد. دوگانگی در حقیقت وجود دو شیوه تولید و دو شیوه زندگی در یک زیرمجموعه اقتصادی- اجتماعی است. البته در کشورهای در حال گذر چندگانگی وجود دارد که برای راحتی دوگانگی نامگذاری شده است.
-5 عدم اطمینان
وضعی است که در آن، احتمال به دست آوردن نتیجه یا نتایج یک اتفاق ناشناخته است؛ از همین رو احتمال تعداد زیادی نتیجه وجود دارد که به هیچ کدام نمی توان یک احتمال عینی نسبت دارد.
-6 فقر
با گذشت هر سال در جهان اختلاف درآمد بین ثروتمندان و فقرا بیشتر میشود. محبوب الحق پاکستانی می‌گوید “به ما یاد داده شد که در فکر تولید ناخالص ملی باشیم زیرا تولید ناخالص ملی خود مسأله فقر را حل خواهد کرد. اکنون اجازه دهید که این روند را معکوس کنیم. به فکر فقر باشیم چون فقر مسأله تولید ناخالص ملی را هم حل خواهد کرد.
در جامعه ای که فقر گسترده باشد درجه توسعه اجتماعی پایینتر خواهد بود.
-7 نرخ معلولیت ذهنی و جسمی
معلولیت ذهنی یعنی اینکه فرد از لحاظ بهره هوشی، ‌تکلم و انتقال مفاهیم نسبت به متوسط همسالان خود پایینتر باشد. معلولیت جسمی به ناتوانی بعضی از اعضاء بدن اطلاق میگردد. هر چه نرخ انواع معلولیتها بیشتر باشد سطح توسعه اجتماعی پایینتر است.
-8 میزان آلودگی محیط زیست
آلودگی محیط زیست شامل آلودگی هوا در نتیجه حرکت وسایط نقلیه موتوری دودزا و کارخانه های دودزا، آلودگی آبهای جاری توسط تولیدکنندگان و افراد جامعه، دفع نامطلوب زباله و تولید صداهای نامطلوب میباشد که آثار روانی- اجتماعی آن بر جمعیت موجب ایجاد انواع بیماریهای جسمی و روانی میگردد. هرچه محیط زیست آلوده تر باشد سطح توسعه اجتماعی پایینتر خواهد بود(قره باغیان1370:ص30).

2-8 انواع سیستم های کشاورزی
زیرساخت های طبیعی و عوامل انسانی باعث تنوع در بخش کشاورزی می شوند و این تنوع در سیستم های کشاورزی مشخص و مختلفی خود را نمایان می کنند که عبارتند از:

2-8-1 سیستم های کشاورزی اکولوژیک و بشر اکولوژیک یا سنتی
یعنی هیچگونه تحولی در اقلیم منابع آب وجود ندارد و از منابع همانگونه که هستند بدون تغییر در زیرساخت های طبیعی استفاده می کنند و باعث می شوند که کشاورزی دچار مخاطره شود گلّه داری کوچ نشینی و کشت دوره ای در این سیستم قرار می گیرند، کوچ نشینان گلّه دار متکی به گلّه های خود می‎باشند و تقریباً تمامی مایحتاج آنها از قبیل غذا، پوشاک سرپناه و مصنوعات مختلف (ابزار و ادوات) را فراهم می‎آورند. کوچ نشینان فقط متکی به تولیدات دامی محلی نیستند. آنها غلات را یا از نیمه کوچ نشینان یا از واحه نشینان ساکن خریداری می کنندومعمولاً فرآورده های دامی را با غلات مبادله می نمایند (جاسبرینگ، 1382، ص 407).
در کشت دوره ای هم بشر پس از دو یا سه سال تولید گیاهان معیشتی بر روی زمینی که با شیو? کشت دوره ای پاکسازی شده، افراد بومی مجبورند تا به جنگل مجاورنقل مکان کنند. بعد از گذشت چند سال (5 تا 12 سال) مزارع کشاورزی شخم خورده هر چه بیشتر کارایی خود را از دست داده، و بنابراین قبیله در اعماق جنگل به مکان جدید که به مزارع مزبور نزدیکتر باشد کوچ می‎کنند. در کشت دوره ای کشاورز قطعه ای از ج
نگل را انتخاب می کند، و در آن با استفاده از ابزار سنتی و دستی تعدادی از درختان را قطع نموده و تنها گیاهان بزرگتر و مفید از نظر اقتصادی را دست نخورده باقی می گذارد (جاسبرینگ، 1382، ص 449)

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درموردتشویق و تنبیه، رابطه مثبت و معنی دار، حقوق و دستمزد، معادلات ساختاری

2-8-2 سیستم کشاورزی معیشتی
در بسیاری از مناطق دنیا جوامع کشاورزی تا اندازه ای به کشت معیشتی می پردازند، یعنی کشت گیاهان زراعی صرفاً جهت مصرف خانوارها می باشد. به عبارت دیگر، کشاورزی معیشتی عبارتست از کشت گیاهان زراعی و پرورش دام به منظور تغذیه کشاورز و اعضای خانواده اش. بنابراین در این نوع کشاورزی، کشاورزان تولید گیاهان زراعی و دام را اصولاً جهت تأمین معاش خویش انجام داده و مقدار کمی از آن در بازار محلی به فروش می رسد.
از آنجایی که پولی بدین ترتیب نصیب کشاورزان نمی شود، آنها نمی توانند از عهده خرید ماشین آلات مدرن و گران و نژادهای خوب دامی، برآیند. حتی قادر نیستند تا بهترین بذرهای به دست آمده از محصولات خود را برای کشت مجدد جهت دستیابی به بهترین عملکرد، نگهداری نمایند. بدیهی است که عملکرد آنها ناچیز بوده و به علت کمی مازاد تولید و ناتوان در رقابت با محصولات درجه یک مناطق تجارتی جهان، نمی توانند آن را به فروش برسانند. (جاسبرینگ، 1382، ص 457)

2-8-3 سیستم کشاورزی تجاری
در سیستم تجاری زیرساخت های طبیعی مانند اقلیم، زمین، خاک، منابع آب و همچنین عوامل انسانی مانند نیروهای کار، سرمایه، تکنولوژی، حمل و نقل، بازار و نظارت دولت به صورت کامل و جامع عمل کرده و نحوه چیدمان این موارد و نحوه بکارگیری دولت ها از اینها تا حدودی روی سیستم کشت مؤثر بوده است. سیستم تجاری به معنای واقعی کلمه سیستم مدرن تلقی می شود. نظام های باغداری نظام هایی هستند که بیشتر از عوامل انسانی و شرایطی که در بازار وجود دارد تعداد و میزان تقاضایی که در بازار مطرح است. از این گونه هستند. در واقع در واکنش به نیازهای صنعتی ایجاد می شوند و این نظام ها به افزایش تولید می پردازند، نظام باغداری برحسب کشت چای، موز، کائوچو بوده و از بُعد بکارگیری عوامل تولید خیلی تفاوت با سیستم های صنعتی ندارند بحث رقابت، بازاریابی و تبلیغات در اینها وجود دارد. سیستم تجاری برحسب فرآوری دامداری که در کشورهای اروپایی غربی دیده می شود، نظام آنها مبتنی بر تعاونی های تولید بوده و فردگرا نبوده چون فردگرا بودن آسیب پذیری بیشتری هم دارد بخاطر همین به صورت تعاونی و جمع گرا عمل می کنند.
سیستم های تجاری مبتنی بر تولید غلات به خصوص گندم و برنج که تا حدود نسبت به بخش های دیگر ارجحیت دارد، سبک است هزینه پایین دارد نگهداری و حمل و نقل آن آسان ضمن اینکه از لحاظ توافقات بین المللی نیز بسیار حایز اهمیت است و بیش از 90 درصد مردم دنیا از آن استفاده می کنند.
محصولات یا نباتات صنعتی از جمله دیگر فعالیت های کشاورزی تجاری در دنیا می باشند سهم ناچیزی از محصول تولید شده در مزرعه ای که آن را تولید می کند به مصرف می رسد، و عمده محصول جهت صدور به خارج یا به کارخانجات محلی فروخته می شود. دانه های روغنی مثل زیتون و کلزا پینه جزء محصولات یا نباتات صنعتی هستند که پینه از بین آنها مهمترین گیاه در بسیاری از نقاط جهان می‎باشد.

2-8-4 سیستم کشاورزی اشتراکی
سیستم مزبور معمولاً با عنوان کشاورزی اشتراکی شناخته می شود. پیدایش این سیستم را می توان در شرایط اقتصادی اتحاد شوروی در طی دوره پس از انقلاب بلشویکی سال 1917 جستجو کرد، که مبتنی بر استفاده مشترک از عوامل تولید شکل گرفته اند بخصوص زمین.
به


دیدگاهتان را بنویسید