خرید پایان نامه : استقلال پدر در نفقه دادن فرزندانش

۲ـ۲ـ۵ استقلال پدر در نفقه دادن فرزندانش

ظاهر کلمات فقها این است که نفقه فرزندان بر عهده پدر می‌باشد اگر موجود باشد و بتواند نفقه را بپردازد بدون کمک مادر و اگر پدر نباشد یا فقیر باشد بر عهده پدرِ پدر است، به ترتیب هر چه بالاتر روند ولی اگر هیچ کدام نباشند، یا فقیر باشند، نفقه بر عهده‌ مادر است اگر موجود باشد و توانایی دادن نفقه را داشته باشد و اگر موجود نباشد یا فقیر باشد، بر عهده پدرِ مادر و اجدادِ مادر است.[۱]

صاحب جواهر بیان می‌کند که اگر هیچ کدام از پدران نباشند یا معسر باشند و اگر فرزندان‌شان نیز معسر باشند، نفقه بر عهده مادر است و اگر مادر فقیر باشد یا وجود نباشد، نفقه بر عهده پدرِ مادر و هر چه بالاتر روند، قرار می‌گیرد. [۲]

۲ـ۲ـ۶  شرایط منفق و منفق علیه

شرایط منفق: این می‌باشد که در منفق معتبر است که پدر موسِر باشد؛ یعنی، قادر باشد نفقه را بعد از نفقه‌ نفس خود و زوجه‌ خود، نفقه اولاد را  بپردازد؛ این شرط بین شیعه مورد اتفاق قرار گرفته است.[۳]

شروط منفق علیه: اول اینکه، فرزند فقیر و محتاج باشد؛ یعنی اگر فرزند مالی داشته باشد، نفقه او از مالش می‌باشد.[۴] دوم اینکه، فرزند عاجز باشد؛ یعنی قادر به کسب و کار نباشد.[۵] سوم اینکه، فرزند ناقص باشد یا ناقص خلقت؛ مثل اینکه، معلول باشد یا ناقص احکام یعنی صغیر باشد یا ناقص خلقت و احکام باشد یعنی کبیر معلول و مجنون،[۶] همچنین عدم اتخاذ این شرط، شرط نیست و فقهای شیعه آن را شرط نمی‌دانند. [۷] در منفق علیه عادل یا مسلمان بودن شرط نیست. آمده است: «تجب نفقته الاصول و الفروع حتی لو کان الاصل فاسقاً او کافراً بخلاف لاطلاق ادله التی اوجبت انفقه علی قریب خصوصاً فی الوالدین المأمور بمصاحبتهما بالمعروف مع کفرهما» که به آیه ۱۵ سوره مبارکه لقمان اشاره دارد که می‌فرماید: «وَإِنْ جَاهَدَاکَ عَلى أَنْ تُشْرِکَ بِی مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِی الدُّنْیَا مَعْرُوفًا»؛ این آیه شریفه اشاره به هما ن صحبت بالمعروف در حق پدر و مادر است که می‌توان انجام داد.[۸]

۲ـ۲ـ۷ آیا پدر باید برای دادن نفقه فرزندان، کار کند؟

برای این مسئله دو نظر وجود دارد: نظر اول اینکه وجوب نفقه خلاف اصل است. اصل برائت ذمه پدر بر دادن نفقه می‌باشد؛ یعنی: اگر پدر غنی نباشد نفقه بر او واجب نیست. آیه هفتم سوره مبارکه طلاق می‌فرماید: «لِیُنْفِقْ ذُو سَعَهٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنْفِقْ مِمَّا آَتَاهُ اللَّهُ» که در اینجا گفته نشده است که پدر باید کار کند که نفقه فرزندانش را بدهد. [۹]

نظر دوم اینکه، نفقه حق فرزند است؛ زیرا خداوند متعال در آیه ششم سوره مبارکه طلاق می‌فرماید: « فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَآَتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ» که از این آیه برای مرضعه زن شیرده استفاده می‌شود که اجرت رضاع است ـ چه پدر موجود باشد، چه موجود نباشد.[۱۰] پس اگر پدر قادر باشد کار کند و نفقه را بپردازد، باید این کار را انجام دهد که اجرت رضاع را بدهد و رضاع یکی از موارد نفقه است. از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت است که در مورد مسئله‌ای که مردی وفات یافت و فرزندی شیرخوار از او باز ماند، قضاوت کردند. امام (علیه السلام) فرمود: اجرت رضاع پسر از کسانی گرفته می‌شود که از پدر فرزند ارث می‌برند.[۱۱]

همچنین در جای دیگری پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از تلف شدن فرزندان نهی کرد و فرمود:

«ملعون ملعون من ضیع من یعول».[۱۲]

پس به بیان دیگر، عدم دادن نفقه فرزندان یک نوع تضییع برای فرزندان است. بنابراین، بنا به گفته جواهر، علامه و شیخ، بر پدر واجب است که کار کند که نفقه فرزندان خود را بدهد. [۱۳]

بیان شد که نفقه بر پدر به شرط فقر فرزند و ناتوانی او در کار کردن است ولی اگر فرزند به حدی برسد که بتواند کار کند و خرج خود را در بیاورد ـ حتی اگر به سن بلوغ نرسیده باشد، یا این که نزد پدر کار کند ـ در این صورت نفقه او در کسب اوست. در ریاض آمده است: اگر صغیر به حدی برسد که بتواند حرفه‌ای یاد بگیرد و بتواند کار کند، خرج و نفقه با کسب او پرداخت می‌شود ولی اگر فرار کند یا بعضی از روز‌ها کار کردن را رها کند، بر پدرش لازم است که نفقه‌ او را بپردازد. [۱۴]

۲ـ۲ـ۸ پایان نفقه دادن به فرزندان

چه وقت نفقه دادن به فرزندان پایان می‌یابد؟ در شیعه برای پایان یافتن نفقه به فرزند سن خاصی را در نظر گرفته نشده است بلکه، بیان می‌شود که وجوب نفقه بر فرزند تا زمانی که فرزند فقیر محتاج و معسر باشد پایان نمی‌یابد و پدر اگر متمکّن و موسر است و توانایی بر انفاق دارد، خرج و نفقه فرزندان را پرداخت می‌کند ـ چه پسر باشند ، چه دختر فرقی نمی کند، نقص در جسم داشته باشند یا از لحاظ عقلی مشکل داشته باشند ـ هیچ فرقی نمی‌کند زیرا دلیل نفقه دادن به قریب همان فقر است و تا زمانی که این شرط موجود باشد، نفقه دادن به آنان جایز است. وقتی که فرزند صغیر است، به نفقه نیاز دارد، ولی اگر بتواند کار کند و مخارج خود و نفقه خود را بپردازد، دیگر به نفقه دادن او نیاز نیست.[۱۵]

۲ـ۲ـ۹ مقدار نفقه

در مقدار نفقه امامیه بیان می‌کنند که هیچ اندازه‌ای ندارد بلکه به اندازه کفایت از خوراک، پوشاک، مسکن و هر چیز دیگری است که نیاز باشد؛ در این مسئله هیچ اختلافی در بین فقها وجود ندارد. [۱۶]

همچنین نفقه تعلیم و تربیت فرزند بر پدر واجب است وعلاوه بر این، نفقه دوا و درمان زیرا در عرف وجوب نفقه بر تعلیم و تربیت و درمان فرزندان از چیزهایی هستند که بر پدر واجب است ولی درباره تحصیل در مدارج بالاتر ـ به دلیل هزینه‌ سنگین آن ـ اگر پدر نتوانست بپردازد، بر پدر واجب نیست.[۱۷]

۲ـ۲ـ۱۰ حکم امتناع از دادن نفقه

مشهور بین فقها کسی که نفقه دادن بر او واجب است . مانند پدر یا جد پدری با هم باشند یا جدا اگر موسر باشند و از دادن نفقه امتناع کنند حاکم آنها را مجبور به دادن نفقه می کند و همچنین حاکم می‌تواندآنها را زندانی کند حتی می‌تواند مال‌ آن‌ها را بفروشد و نفقه را بپردازد .[۱۸]

مقاله - متن کامل - پایان نامه

 

 

۲ـ۳  حق رضاع کودک

یکی دیگر از حقوق کودک، حق رضاع می‌باشد که آیا بر مادر واجب است که کودک خود را شیر دهد یا خیر و آیا شیر دادن بچه حق برای او تلقی می‌شود. در این بحث لازم است ابتدا تعریف رضاع بیاید؛ البته مبحث رضاع بحث کاملا گسترده‌ای است و در اینجا فقط  از نگاه امامیه این حق برای کودک بیان می‌شود.

۲ـ۳ـ۱ وجوب رضاع کودک

شیر مادر، بهترین غذا براى کودک در ماه‌هاى نخستین تولد است؛ بنابر این لازم است که از او دریغ نشود؛ چنان‌که طبیعت نیز چنین خواسته است، لذا وقتى نطفۀ طفل در رحم مادر منعقد شد، شیر براى تغذیه آن کودک پس از ولادت در پستان مادر قرار مى‌گیرد؛ و به همین جهت در فقه، حضانت فرزند تا دو سال که ایام رضاع است به مادر واگذار شده است. و در همین ارتباط امام على (علیه السلام) فرمود:

«ما من لبن رضع به الصّبىّ اعظم برکه علیه من لبن امّه» یعنى: براى طفل هیچ شیرى بابرکت‌تر از شیر مادر نیست.

پایان نامه حقوق کودکان ناشی از ازدواج موقت و ازدواج های نوظهور از نگاه مذاهب فقهی

با همه این، حالات همه فقهای ما به این مسئله اجماع دارند که مادر را نمی‌توان به شیر دادن کودک خود مجبور کرد جز شیر( اللباء). [۱۹]

بعضی از فقها بین زن آزاد و مملوکه فرق گذاشته‌اند و بیان می‌دارند که زن آزاد به شیر دادن طفل خود مجبور نمی‌شود ولی مملوکه مجبور می‌گردد. ولی اگر مادر آزاد بخواهد به کودک خود شیر دهد که همان تبرع کردن شیر خود است،  هیچ اشکالی نخواهد داشت. [۲۰]

[۱] . شیخ طوسی، الخلاف ، ص۲۰، ج۵ ؛ علامه حلی ، ارشاد اذهان ، ص۳۷ ، ج۲ ؛ طباطبایی حائری ، سید علی بن محمد،  ریاض المسائل، ص ۲۷۳ و ۲۷۴ ، ج ۷.

[۲] . محقق حلی، شرایع اسلام، ص ۳۵۳ ج ۲ ؛ نجفی، جواهر کلام، ص۳۸۱، ج۳۱.

[۳] . شیخ طوسی، المبسوط، ص۳۵ ، ج۶ ؛ المهذب ، پیشین ، ص۳۴۹، ج ۲؛ قواعد الاحکام، پیشین، ص ۵۸، ج ۲ ؛ جواهر الکلام، ص ۳۷۴، ج۳۱.

[۴] . همان، شهید ثانی،  مسالک الافهام ، ص ۴۸۵ ، ج۸ ؛ جواهر الکلام ، نجفی ، ص ۳۷۱ ،ج۳۱ .

[۵] . محقق حلی، شرائع اسلام ، ص۳۵۲، ج۲ ؛ فاضل هندی ، کشف اللثام ، ص ۱۱۶، ج۲٫

[۶] . شیخ طوسی، مبسوط ، ص ۳۰، ج ۶٫

[۷] . طباطبایی حائری، سید علی بن محمد، ریاض المسائل ، ص ۲۷۰ ،ج۷ ؛ محقق حلی، شرایع اسلام، ص ۳۵۲، ج۳ ؛ نجفی،  جواهر، ص ۳۷۲،ج۳۱٫

[۸] . الجزیری، الفقه علی مذاهب الأربعه، ص ۶۹۸، ج ۴٫

[۹] . نجفی،  جواهرکلام، ص ۳۷۵ ،ج ۳۱.

[۱۰] . شیرازی ، انصاری و جمعی از پژوهشگران، احکام موسوعه الاطفال ، ص ۴۱۴ ،ج۱٫

[۱۱] . حر عاملی ،وسائل الشیعه، ، ص ۱۷۹، باب ۷۱،ج ۱۵.

[۱۲] .  همان ،ص ۲۵۱.

[۱۳] . امام خمینی، تحریر الوسیله، ص ،۲۸۷ ج ۲ ؛ لنکرانی، فاضل،  تفضیل الشریعه کتاب نکاح، ص۶۱۱.

[۱۴] . طباطبایی حائری،  ریاض المسائل ، ص ۲۷۰ ،ج۷ ؛ نجفی، جواهر الکلام ، ص ۳۷۳ ، ج۳۱ .

[۱۵] .  شیخ طوسی، مبسوط ، ص ۳۴، ج۶ ؛ محقق حلی، شرایع اسلام ، ص۳۵۲، ج۲ ؛ جواهر الکلام، ص ۳۷۲ ،ج ۳۱.

[۱۶] . نجفی، جواهر الکلام ، ص ۳۳۷ ،ج۳۱ .

[۱۷] . شیرازی،  موسوعه احکام اطفال و ادلتها، ص ۴۲۲، ج ۱٫

[۱۸] . شهید ثانی،  مسالک الافهام، ص ۵۰۰، ج۸ ؛ شیخ طوسی،مبسوط،ص۳۶، ج ۶؛ امام خمینی، تحریرالوسیله ، ص۳۱۳، ج۲٫

[۱۹] . حائری طباطبایی،  ریاض المسائل، ص۱۴۵ ،ج۱۲٫

[۲۰] . شهید ثانی، روضه بهیه ، ص ۴۶۲ ،ج ۵ ؛  حلّى، جمال الدین، احمد بن محمد اسدى‌، مهذب البارع فی شرح مختصر ، ص ۴۲۶،ج۳٫

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *