ت و تقسیم سلولی در این مرحله می‌شوند.(۱۲)
در این مرحله پلاکت‌ها همچنین چندین واسطه‌گر برای ترمیم زخم ازجمله مشتقات پلاکتی و فاکتورهای رشد را ترشح می‌کنند که ماکروفاژها و فیبروبلاست‌ها را جذب و فعال می‌کنند.(۱۳)
مونوسیت‌ها نیز به محل زخم نفوذ پیدا کرده‌اند و تبدیل به ماکروفاژ می‌شوند. با رهاسازی فاکتورهای رشد مشتق از پلاکت5 و فاکتورهای رشد اندوتلیال عروقی6 باعث تشکیل بافت گرانوله می‌شوند. ماکروفاژ با اتصال به پروتئین‌های ماتریکس خارج سلولی به‌وسیله رسپتورهای اینتگرینی7 باعث تحریک فعالیت فاگوسیتوزی خودشان می‌شوند.(۱۴)
مونوسیت‌ها وماکروفاژها در این مرحله باعث بیان یکسری سایتوکاین‌های مهم نظیر
TGF a-TGFb: اینترلوکین18 و فاکتور رشد شبه انسولین می‌شوند. مونوسیت‌ها و ماکروفاژها عوامل مشتق شده از آن‌ها به‌طورقطع برای شروع و انتشار تشکیل بافت جدید ضروری هستند.(۱۳) بنابراین ماکروفاژها نقش مهمی در انتقال فاز بین مراحل التهاب و تعمیر بافت دارند. (۱۴)

شکل 1- 1: مرحله التهاب در فرایند ترمیم زخم (۱۴)
۱-۶ شکل‌گیری بافت
اپیتلیوم9سازی در عرض چند ساعت پس از ایجاد آسیب به پوست ایجاد می‌شود که در منطقه اپیدرم پوست رخ می‌دهد و به‌موجب آن سلول‌های اپی تلیالی تکثیر پیداکرده و به‌صورت خزیدن یا اصطلاحاً (سینه‌مال رفتن) به بالای منطقه زخم مهاجرت می‌کنند و پوششی برای بافت جدید می‌سازند. فاکتورهای خون به منطقه زخم آزاد می‌شوند و مهاجرت و تکثیر سلولی را در این مرحله بیشتر می‌کنند. این مرحله شامل رگ زایی، رسوب کلاژن، تشکیل بافت گرانولاسیون، اپیتلاسیون و انقباض منطقه زخم است.(۱۵) یکی از مهم‌ترین فرایند این مرحله مهاجرت سلولی است که با انحلال دسموزوم‌های درون‌سلولی ارتباط فیزیکی سلولی بیشتر شده و همچنین تشکیل رشته‌های محیطی اکتین سیتوپلاسمی مهاجرت سلولی را تسهیل می‌کند.(۱۱) در ۱ تا ۲ روز پس از آسیب‌دیدگی سلول‌های اپیدرمی در حاشیه زخم به‌طور فعال به مهاجرت و تکثیر سلولی می‌پردازند.(۱۶), (۱۴)

شکل1- 2: مرحله شکل گیری بافت در فرایند ترمیم زخم (14)

۱-۷ بلوغ و بازسازی بافت
مرحله بلوغ بازسازی بافت زمانی که سطح تولید و تخریب کلاژن یکسان شود شروع می‌شود.(۱۷) در طی مرحله بلوغ کلاژن تیپ Ш در تکثیر سلولی با کلاژن تیپ І جایگزین می‌شود.رشته کلاژن در ابتدا به‌صورت نامرتب در کنار هم قرار می‌گیرند با پیشرفت مرحله بازسازی در امتداد هم خطوط مرتبی را تشکیل می‌دهند.(۱۸) شروع این مرحله و گستردگی‌اش به وسعت اندازه منطقه زخم بستگی دارد.(۱۹)

۱-۸ روش‌های درمانی برای تسریع و بهبود فرایند ترمیم زخم
در ضایعات پوستی معمولاً بدن خود به‌سرعت شروع به التیام زخم می‌کند. اما برخی از زخم‌ها به‌طور کامل ترمیم نمی‌یابند. و یا ازلحاظ زیبایی و عملکرد به‌خوبی بهبود پیدا نمی‌کنند. این زخم‌ها به‌عنوان چالش قابل‌توجهی در خدمات بهداشت عمومی و همچنین به‌عنوان درمان‌هایی که معمولاً قابل‌درمان نیستند و باعث مختل کردن کیفیت زندگی بیمار می‌شوند به شمار می‌آیند. (۶)
از این ‌رو نسل جدید درمان با ارائه شتاب در درمان و کاهش عوارض مرتبط با زخم است. به‌طور مثال مطالعات بالینی نشان داده است که زخم‌های مزمن به علت در دسترس نداشتن عوامل رشد و به راه انداختن آبشارهای درون ‌سلولی قادر به ترمیم نیستند. بنابراین استفاده از این عوامل رشد به ترمیم سریع بافت کمک می‌کند. مطالعات انجام‌شده در بازگرداندن یکپارچگی بافت تأکید کرده‌اند که پلاکت‌ها در روند ترمیم زخم نقش بسزایی دارند. پانسمان موضعی با مشتقات پلاکتی با موفقیت مورد استفاده قرار گرفته است، و به‌عنوان یک روش درمانی برای سرعت بخشیدن به بازسازی بافت به شمار می‌رود.(۲۰, ۲۱)

۱-۹ پلاکت10 و نقش آن درروند ترمیمی زخم
اثرات سودمند پلاکت و مشتقات پلاکتی به علت محتوای بالایی از فاکتورهای رشد و سیتوکین11‌هایی است که توسط پلاکت‌های فعال‌شده در انعقاد خون آزاد می‌شوند. پلاکت‌ها اجسام کوچک کروی دانه‌داری با قطر ۲-۳ میکرون می‌باشند. که دیواره آن‌ها چسبنده بوده و به‌سادگی به پلاکت‌های دیگر و اجسام خارجی می‌چسبد. غشای پلاکت‌ها شکننده بوده و در تماس با ذرات خارجی و یا ضربه متلاشی می‌گردد. عمر پلاکت‌ها ۷-۱۰ روز و تعداد آن‌ها در هر میلی‌متر مکعب ۴۰۰۰۰۰-۱۳۰۰۰۰۰ است.

۱-۱۰ ساختمان و عملکرد پلاکت‌ها
پلاکت‌ها در موارد زیر مداخله می‌کنند:
۱) در بریدگی‌ها با آزاد کردن سروتونین باعث تنگی رگ می‌گردند.
۲) با آزاد کردن عوامل انعقادی موجب پیشبرد انعقاد می‌گردند از این‌ رو ترومبوسیت نیز نامیده می‌شوند.
۳) موجب انقباض لخته می‌گردند.
۴) به عوامل خارجی چسبیده و آن‌ها را فاگوسیتوز می‌کنند.
۵) نقش دیگر پلاکت‌ها حفاظت از سلامت و یکنواختی ساختمان دیواره عروق است.
۶) پلاکت‌ها به‌عنوان عوامل پرورش‌دهنده سلول‌های اندوتلیال دیواره عروق دارای نقش هستند.
بدین‌صورت که با چسبیدن یک پلاکت به سلول اندوتلیال مقدار سیتوپلاسم موجود بین این دو کاهش‌یافته و حتی ممکن است یک پلاکت جزئی از سلول اندوتلیال گردد. وجود این حالت همراه با آزاد شدن عامل رشد اندوتلیال به‌وسیله پلاکت دارای یک اثر پرورش‌دهنده یا تغذیه‌ای برای سلول اندوتلیال است.
با آزاد شدن فاکتور رشد مشتق پلاکتی که یک عامل ایجاد میتوز
است، کیفیت دیواره عروق بهبود می‌یابد. در غیاب پلاکت‌ها تعداد زیادی گلبول قرمز به داخل دیواره رگ‌ها مهاجرت کرده، به مسیرهای لنفاوی راه می‌یابند. در دیواره عروق خونی سالم تغذیه سلول‌های اندوتلیال رگ‌های خونی بر عهده پلاکت‌ها است حضور حداقل ۱۰ درصد پلاکت‌ها در رگ‌های در حال جریان خون ضروری است.(۲۲)
غشا خارجی پلاکت‌ها توسط یک‌لایه گلیکوکالیکس در برگرفته‌ شده است. غشا خارجی دارای کانال‌های فراوانی است که از طریق آن‌ها در هنگام فعال شدن، یون‌های کلسیم از مایعات خارج سلولی وارد شده و از طرف دیگر محتوای گرانول‌ها از پلاکت‌ها ترشح می‌گردد.
فعال شدن پلاکت و آزاد شدن محتویات گرانول‌های آن احتیاج به انرژی دارد که به‌وسیله ۱۰-۶۰ میتوکندری12 در هر پلاکت تأمین می‌شود. هر پلاکت مملو از فاکتورهای رشد هستند. که لیست کاملی از فاکتورهای رشد پلاکتی در جدول (۱-۱) آورده شده است.

مطلب مرتبط :   تستوسترون، اضافه وزن

جدول 1- 1: لیست کامل از فاکتورهای رشد در پلاکت (22)

مواجه‌شدن پلاکت‌ها با یک عامل فعال‌کننده موجب بروز تغییراتی در شکل و خواص آن‌ها می‌گردد، شکل صفحه مانند سریعاً به کروی شکل تغییر کرده و از سطوح خارجی آن‌ها تعدادی استطاله‌های مو مانند طویل بنام filiopodia خارج می‌شود و پلاکت‌ها آزاد کردن عناصر موجود در گرانول‌ها را شروع کرده و در حین فعال شدن شروع به چسبیدن به یکدیگر Aggregation می‌نمایند و به‌طور همزمان سایر مواد فعال‌کننده پلاکت‌ها را آزاد می‌کنند و در نتیجه رفته ‌رفته برنجم پلاکت‌های به هم چسبیده در محل صدمه ‌دیده بافت افزوده می‌شود و احتمالا حجم پلاکتی به‌عنوان چوب‌پنبه به‌قدر کافی جهت پر کردن محل بریده‌شده رگ خواهد. بدیهی است چوب‌پنبه پلاکتی برای جلوگیری از خونریزی رگ‌های با قطر زیاد کارا نخواهد بود. چگونگی اتصالات دو پلاکت در ایجاد لخته پلاکتی در شکل (۱-۳) آورده شده است. پس از چند ساعت پلاکت‌های موجود در چوب‌پنبه با هم آمیخته ‌شده و هویت خود را از دست‌ داده و به‌صورت یک ژل هموژن تقریباً غیرقابل تشخیص از لخته فیبرین در می‌آیند. (۲۲)

شکل 1- 3: اتصالات دو پلاکت در ایجاد لخته پلاکتی (22)

جدول 1- 2: لیستی از محتویات α گرانول‌های پلاکتی (۲۲)

۱-۱۱ مزایای استفاده از خون‌بند ناف
همانند خون محیطی، خون‌بند ناف نیز حاوی پلاکت است که می‌توان با استفاده از سانتریفوژ آن‌ها را می‌توان از نظر پلاکت غنی نمود. ازآنجایی‌که پلاکت‌های خون‌بند ناف حساسیت کمتری ایجاد می‌کنند لذا می‌توان این محصول را به‌صورت غیرخودی نیز به‌خصوص در موارد اورژانس مورد استفاده قرار داد. ازآنجایی‌که امکان ذخیره این محصول نیز وجود دارد لذا می‌توان آن را به شکل عاری از گلبول سفید و یا عصاره پلاکتی هم مورد استفاده قرارداد که اثرات ضد التهابی و ترمیمی بیشتری دارد. ضمن آن‌که در بیمارانی که به دلیل از دست دادن خون و یا بیماران دچار سوختگی امکان گرفتن خون و پلاسما به مقدار زیاد وجود ندارد این محصول می‌تواند بسیار مؤثر و کارآمد باشد.

۱-۱۲ مزیت فرآورده‌های پلاکتی مشتق از خون‌بند ناف نسبت به خون محیطی
مطالعه‌ایی که اخیراً صورت گرفته نشان داده که مقادیر فاکتورهای رشد ژل پلاکتی مشتق از خون بند ناف نسبت به خون محیطی متفاوت است. در این مطالعه نشان داده‌شده است که بالاترین سطح فاکتورهای رشد مربوط به فاکتور رشد اندوتلیال عروقی و فاکتور رشد مشتق از پلاکت است که هر دو این فاکتورها دو فاکتور مهم و کلیدی برای پروسه ترمیم زخم است، اما فاکتور رشد فیبروبلاست13 و فاکتور رشد کبدی14 و فاکتور رشد تبدیل بتا 115 نیز مقادیر قابل‌توجهی داشته‌اند. این یافته‌ها نشان می‌دهند که ژل پلاکتی مشتق از خون‌بند ناف از نظر فاکتورهای رشد با ژل پلاکتی مشتق از خون محیطی متفاوت است.(۲۵)،(۲۶)

۱-۱۳ انواع محصولات مشتق از پلاکت
۱-۱۴ پلاسمای غنی از پلاکت16
پلاسمای غنی از پلاکت محصولی است که میزان پلاکت در آن به میزان ۸ تا ۹ برابر تغلیظ شده است. این فرآورده حاوی مقادیر بالایی از فاکتورهای رشد وسیتوکین‌ها است. برای تهیه پلاسمای غنی از پلاکت بعد از گرفتن خون با استفاده از یک ضد انعقاد، نمونه خون‌گرفته شده سانتریفوژ می‌شود تا بر اساس جرم حجمی اجزا خون سه لایه جدا تشکیل شود.
لایه زرد رنگ همان پلاسما است که عاری از هر نوع سلولی است، قسمت قرمز رنگ که در ته لوله قرار می‌گیرد، گلبول‌های قرمز خون است و لایه سه که یک‌لایه سفید رنگ مابین پلاسما و گلبول‌های قرمز است و با نام بافی‌کوت شناخته می‌شود، حاوی گلبول‌های سفید بوده و پلاکت‌های خون در اطراف آن قرار گرفته‌اند. بعد از جداسازی این بخش، محلول به‌دست‌آمده به‌گونه‌ای تغلیظ می‌شود که حداقل ۲ تا ۵ برابر خون پلاکت داشته باشد (۲۷)

مطلب مرتبط :   مقاله رایگان با موضوعاختلالات اضطرابی، سلامت روان، دوران کودکی، افسردگی اساسی

۱-۱۵ ژل پلاکتی17
برای استفاده از PRP باید این محصول به‌صورت ژل پلاکتی یا عصاره پلاکتی تبدیل شود. در تهیه ژل پلاکتی فرآورده پلاسمای غنی از پلاکت قبل از استفاده توسط ترومبین و یا کلسیم فعال می‌گردد. پلاکت‌های به دام افتاده در ژل پلاکتی فعال می‌شوند و مولکول‌های فعال زیستی خودشان را به‌آرامی در محیط اطراف پخش می‌کنند. اثر ژل پلاکتی مشتق از خون محیطی در مطالعات invitro و invivo ارزیابی ‌شده است.(۲۸)
به‌منظور تکثیر و تمایز سلول‌های مزانشیمی، از FBS به‌عنوان یک مکمل در محی
ط کشت استفاده می‌شود که با خطر انتقال انواع عفونت‌ها و ایجاد واکنش‌های ایمنی همراه است. ژل پلاکتی اتولوگ، از اجزای طبیعی خون خود فرد تهیه می‌شود. پلاکت‌های فعال‌شده، عوامل رشدی را آزاد می‌سازند که خاصیت میتوژنیک برای سلول‌های مزانشیمی دارند. مطالعاتی در رابطه با، بررسی تأثیر عوامل رشد پلاکتی بر روی تکثیر و تمایز سلول‌های بنیادی مزانشیمی است. به‌طورکلی عوامل رشد پلاکتی را می‌توان جایگزین سرم در محیط کشت سه‌بعدی نمود. این عوامل محیط مناسبی را برای رشد سلول‌های مزانشیمی فراهم می‌سازند. توانایی تمایز استئوژنیک سلول‌های مزانشیمی در این محیط حفظ می‌شود.(۲۹)، (۳۰)

۱-۱۶ عصاره پلاکتی
به‌منظور روشن شدن نقش پلاکت‌ها در بازسازی بافت، یک مشتق دیگر از پلاکت به نام عصاره پلاکتی در شرایط invitro و invivo مورد ارزیابی قرار گرفت.
این فرآورده محصولی است که از پلاسمای غنی از پلاکت تهیه می‌شود که تحت پروسه‌ایی (فیزیکی- شیمیایی) غشای پلاکتی دچار تخریب می‌شود و باعث آزادسازی مواد محتوی گرانول‌های درون پلاکتی می‌شود. (۲۷)

۱-۱۷ تأثیرات عصاره پلاکتی روی ترمیم زخم
مکانیسم ترمیم مانند بسیاری از فرآیندهای بیولوژیکی، نمی‌تواند بر پایۀ وقایع سلولی ساده‌ای صورت بگیرد. بلکه ترمیم زخم شامل یکسری وقایع پیچیده سلولی و مولکولی تشکیل‌شده است این فرایندها نیاز به مشارکت هماهنگ از انواع سلول‌های مختلف ازجمله کراتینوسایت، فیبروبلاست، پلاکت، اندوتلیال‌ها و سلول‌های التهابی می‌باشند.(۶)
در مطالعات گوناگونی اثر عصاره پلاکتی بر این وقایع سلولی و مولکولی در سلول‌های متفاوتی مورد بررسی قرارگرفته است. (۳۱)،(۳۲)
یک ترمیم زخم موفق به بازسازی ماتریکس خارج سلولی مربوط می‌شود. و بازسازی فیبرهای کلاژنی توسط واسطه‌گرهایی به نام mmps18 صورت می‌گیرد.(۳۳)
mmps نماینده خانواده اندوپپتیداز19های وابسته به zn و ca هستند که در مجموع قادرند اغلب پروتئین‌های ماتریکس خارج سلولی را تخریب نمایند. mmps به‌عنوان یک پیش آنزیم ساخته‌ شده و معمولاً به‌وسیله یک پرو پپتید فعال‌شده‌اند. دو عضو خانواده mmps ها mmp2 و mmp9 هستند که زیر دسته ژلاتیناز می‌باشند.
کلاژناز تیپ 4 به خاطر توانایی قابل‌توجه تخریب ژلاتین و کلاژن تیپ 4، جزء اصلی خانواده محسوب می‌شوند. علاوه بر عملکرد تخریبشان این آنزیم‌ها به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم روی فعالیت چندین سیتوکین و مولکول زیستی واسطه‌گر برای التهاب و پروسه ترمیم اثر می‌گذارند. این فاکتورها شامل اینترلوکین β1 و اینترلوکین ۸ و TGF-β هستند.(۳۳)
بنابراین عملکرد MMP در بازسازی ماتریکس و ترمیم زخم به طرق مختلف صورت می‌گیرد. این‌که فاکتورهای رشد نقش اساسی روی پروسه ترمیم و تشکیل بافت جدید دارند، کاملاً پذیرفته‌شده است.
فاکتورهای رشد تأثیر بسیار زیادی روی پروسه‌های رایج ترمیم بافت‌ دارند، که شامل رگ زایی، کموتاکسی20 و تکثیر سلولی می‌باشند. درعین‌حال این‌ها سنتز و تخریب پروتئین‌های ماتریکس خارج سلولی را هم کنترل می‌کنند.(۳۴)
پلاکت‌ها به هموستاز کمک می‌کنند. و همچنین حاوی فاکتورهای رشد و سیتوکین ها نیز هستند. در دو دهه گذشته اطلاعات زیادی درباره نقش فیزیولوژی پلاکت‌ها در ترمیم زخم یافته‌اند، که این یافته‌ها منجر شد از پلاکت‌ها به‌عنوان ابزار درمانی استفاده شود.(۳۵)
در مطالعات invitro در جهت افشای مکانیسم‌های سلولی و مولکولی ترمیم زخم، به‌واسطه مشتقات پلاکتی نشان داده‌شده است که فرآورده عصاره پلاکتی، پاسخ ترمیم را به‌واسطه کراتینوسایت‌ها، فیبروبلاست‌ها، میوبلاست‌ها و اندوتلیال‌ها افزایش می‌دهد. اما مکانیسم‌های فعال کردن PL هنوز به‌خوبی مشخص نشده است. Mmp 9 به‌طور ویژه در لایه سلول‌های پای


دیدگاهتان را بنویسید